E shtunë, 15.12.2018
Impresum - Marketing - Arkiva - Kontakt

Yll Press

Indiferenca, mungesa e fondeve si dhe erozioni kohë po zvenitin veprat e një prej epokave më të rëndësishme të fortifikimeve, atë të Ali Pashë Tepelenës. Territori ku ai shtriu pashallëkun e tij deri në vitin 1822, spikati për ndërtimin e Kalave, por pa lënë mënjanë edhe një sërë veprash të tjera si ura e ujësjellës, çka e rendisin atë në një nga iniciatorët më të fuqishëm në këtë fushë.
Fortifikimet e Ali Pashes, si po kthehen ne rrenoja











Albana Allushaj

I projektoi për të treguar madhështinë, potencialin dhe fuqinë ekonomike që zotëronte, por tre shekuj më vonë, as emri dhe fama e tij nuk po i shpëton nga degradimi total.

Indiferenca, mungesa e fondeve si dhe erozioni kohë po zvenitin veprat e një prej epokave më të rëndësishme të fortifikimeve, atë të Ali Pashë Tepelenës. Territori ku ai shtriu pashallëkun e tij deri në vitin 1822, spikati për ndërtimin e Kalave, por pa lënë mënjanë edhe një sërë veprash të tjera si ura e ujësjellës, çka e rendisin atë në një nga iniciatorët më të fuqishëm në këtë fushë.

Të vendosura në vende dominuese, pjesa më e madhe kanë humbur funksionimin e tyre, ndërsa gjurmët zor se të japin mundësinë e identifikimit. Dëmin më të madh po e pësojnë fortifikimet. Tre prej kalave të ndërtuara prej tij ose kanë ndryshuar destinacionin, ose janë drejt rrënimit.

E ndërtuar për motrën e tij, Shanishanë, Kalaja e Libohovës, vend në të cilën ndodhet dhe varri i saj, është kthyer në një stallë ku strehohen e kullosin gjedhë, ndërsa kalaja e Tepelenës, në vend të grumbullimit të mbeturinave apo ndërtimeve pa leje. Një tjetër, kala, ajo e Shën - Triadhës, në Gjirokastër, është rrënuar si rezultat i vjedhjes së gurëve, një ritual ky që po ndodh prej vitesh.

Pas viteve 90, të gjitha objektet të cilat datojnë shekullin e 18, kanë pësuar dëmtime të rënda, ndërsa investimet në to ose kanë qenë të pakta, ose ka munguar tërësisht.

Alarmin për këtë situatë e jep specialisti i monumenteve, Vladimir Qirjaqi. Sipas tij, ndërhyrja dhe hartimi i një kuadri ligjor për t’i shpëtuar dhe për t’i kthyer në identitet është emergjente.

“Jo të gjitha kalatë e Ali Pashës janë të një rëndësie dhe u është kushtuar i njëjti kujdes”,- shprehet Qirjaqi, i cili shton se sipas qëllimit dhe rrethanave në të cilat u ndërtuan, në to kombinohet dobia, qëndrueshmëria dhe madhështia.

Ndërsa një pjesë e tyre vuajnë shkatërrimin, shembulli më i mirë i mirëmbajtjes, sipas Qirjaqit, është Kalaja e Gjirokastrës, falë dhe investimeve të Unescos (ku qyteti gjendet nën mbrojtje që prej tetorit 2005). Në një gjendje shumë të mirë paraqitet edhe Kalaja e Janinës, ish-rezidenca e tij, buzë liqenit, vend të cilin e zgjodhi për të drejtuar gjithë pashallëkun e tij. Në ndërtimit e tij ushtarake Aliu përdori një numër të madh arkitektësh dhe inxhinierësh të huaj, francezë dhe italiane.

I lindur rreth viteve 1740 në Becisht të Tepelenës, Aliu konsiderohet një nga ndërtuesit më të mëdhenj të kohës.

“Stili i ndërtimit dhe arkitektura janë shumë të qarta dhe dallon nga të tjerët”,- shprehet Qirjaqi, që sipas tij të kësaj epoka, janë edhe disa banesa gjirokastrite si ajo e Kabilatëvë, Skëndulatëve, Zekatëve, etj. E përbashkëta e tyre ashtu si edhe fortifikimet janë elementët mbrojtëse.

Një pjesë e Kalave u ndërtuan nga themelet, ndërsa aty ku u pa e arsyeshme për shkak të pozicionit dominues u rifortifikuan.

Pjesa më e madhe e fortifikimeve ndodhen në territorin Shqiptar, ndërsa pjesa tjetër në Janinë, Prevezë, Artë , Sul, etj. Të gjitha ndërtimet ushtarake si në Tepelenë, Gjirokastër, Triadhë, Libohovë, Shën Vasi, Porto Palermo e Berat, etj, dallohen nga teknika e ndërtimit me gurë të lakuar me kujdes nga kullat dhe muret e ulëta e më faqe të pjerrëta në anët e jashtme nga frëngjitë e mëdha, nga disa elementë dekorativë, i kornizat prej guri etj.

Karakteristikë e Ali Pashë Tepelenës, ishte zgjedhja e pozicioneve strategjike dhe ripërdorim i vendeve të cilat ishin përdorur nga ilirët, bizantët, romakët dhe grekët.

‘I konsideruar si një nga ndërtuesit më të mëdhenj të fortifikimeve në jug të vendit, këto ndërtime”, sipas Qirjaqit, justifikonin politikat e tij për t’u mbrojtur nga sulmet e mundshme dhe për të krijuar dominime në zona të caktuara.



Kalaja e Tepelenës

Kalaja e Tepelenës


Një monument i vendosur në hyrje të qytetit të Tepelenës, vepër e skulptorit të njohur Muntaz Dhrami, është i vetmi simbol që i kujton çdo kalimtari se ajo është vendlindja e sundimtarit të pashallëkut të jugut.

Ali Pashë Tepelena donte që ta bënte qytetin e tij të lindjes rezidencën e dytë pas Janinës, që të mos binte më poshtë nga shkëlqimi dhe madhështia.

Kalaja që i ka dhënë emrin qytetit e që prej të gjithëve njihet si një nga simbolet e lidhjes historike me sundimtarin e njohur, është duke u rrënuar. Vitet e fundit, një pjesë e konsiderueshme e mureve të kalasë që bien mbi rrjedhën e lumit Vjosë kanë filluar të rrëshqasin dhe të çahen.

Në ndryshim nga kështjellat e tjera në jug, në këtë kala është vendosur një lagje e tërë që njihet me emrin lagjja e “Kalasë”. Pas viteve ‘90 brenda saj janë shtuar mbi 30 ndërtime të tjera, kryesisht shtëpi banimi, njësi tregtimi e shërbimi. Por nuk është popullimi shkaku që ka sjellë dëmtimin e monumentit të kategorisë së parë. Koha ka lënë gjurmët e veta mbi këtë monument. Ndërkohë që jo rrallë banorët kanë marrë gurët origjinalë të murit të kalasë për të ndërtuar shtëpitë e tyre.

Dëmtimi i kësaj kështjelle prek jo vetëm muret e jashtëm, por shtrihet edhe më tej. Shumë struktura origjinale të ndarjes dhe hapësirave të tjera brenda kalasë janë shkatërruar plotësisht. Edhe dy portat kryesore kanë vite që nuk funksionojnë më si të tilla pasi janë të bllokuara nga mbeturinat urbane.

Bashkim S, njeri prej banorëve që jetojnë në këtë lagje pohon se ’ne e ndjemë edhe vet që kalasë po i shterin fuqitë“. Në këto vite të gjithë ndërtimet janë bërë pa leje në një kohë që kalaja është monument dhe nuk lejohet të ndërtohet në të.

. Në vitin 1789 iu dha forma që ka sot nga Ali Pashë Tepelena. Gëzon statusin e monumentit të kulturës së kategorisë së parë. Veç disa rregullimeve të pjesshme të kryera vite më parë, asnjë fond nuk është velur për të përmirësuar gjendjen e saj.



Kalaja e Shën - Triadhës

Kalaja e Shën - Triadhës


E ndërtuar nga Ali Pashë Tepelena, Kalaja e Shën-Triadhës ka qenë një nga fortifikimet më të rëndësishme që pashai i Janinës ndërtoi në Shqipëri. U ndërtua për të mbajtur nën presion qytetin e Gjirokastrës, të cilin Aliu prej kohësh ëndërronte ta fuste nën zotërimin e tij. Kështjella e Shën-Triadhës u ndërtua rreth viteve 1809-1810 mbi një nga lartësitë e

vargut të kodrave, që shtrihen në lindje të luginës së Drinosit, përballë qytetit të Gjirokastrës, me qëllim që të kontrollonte rrugët e furnizimeve dhe për të kryer herë pas here inkursione kundër këtij qyteti, që duhet ta ndjente më nga afër praninë e fuqisë së Ali Pashës.

Kështjella ka pasur formë katërkëndëshe me katër kulla poligonale në qoshet, ndërsa hyrja e vetme hapej nga veriu kundrejt njërës nga brinjët më të ngushta midis dy kullave të kësaj ane.

Sot, nga monumenti më shumë se 200 vjeçar janë vjedhur gurë, të cilat kanë prishur muret fortifikues, hyrjen dhe trasenë e pjesës lindore. Banorë të zonës thonë se shpeshherë kjo kala ka qenë pjesë e grabitjes, por askush nuk e ka vënë ujin në zjarr. Kalaja ndodhet në pozicion dominues mbi luginën e Drinos. E vendosur mbi një kodër të krahinës së Lunxhërisë, përballë qytetit të Gjirokastrës, kalaja ofronte pamje tërheqëse për të gjithë luginën që ndodhet përball saj. Është shpallur Monument Kulture që prej vitit 1963, në të nuk është kryer asnjë gërmim apo restaurim. Rreth viteve 1968-1969, pranë saj vendoset një repart ushtarak. Jo vetëm erozioni i viteve ka bërë punën e vet në shkatërrimin e vlerave, por dhe njeriu, i cili në vend që të kujdesej për të ka ndikuar në shkatërrimin e njërës prej kalave në jug të vendit. Ngjitur me të ndodhet kisha, prej së cilës mendohet se ka marrë emrin kalaja. Shën Dëriadhë. Emri mendohet se i përket një shenjti që nuk figuron në asnjë kalendar të fesë së krishterë, por është një shenjt që ka gjasa të jetë nderuar vetëm nga banorët e kësaj zone.



Kalaja e Libohovës

Kalaja e Libohovës


Format e mprehta dhe kërcënuese të bastionit në pjesën më të dukshme të kalasë, punimi i përsosur me gurë të latuar, kornizat dhe format trungkonike të theksuara të kullave, fshehin në të vërtetë dobësinë e mureve të kësaj kështjelle, që në bazë nuk kanë një trashësi më të madhe se 1,40 dhe 0,70 m në pjesën e sipërme. Ideja e madhështisë dhe e pushtetit të Ali Pashës ka mbisunduar në ndërtimin e kësaj kështjelle.

Ajo është ndërtuar mbi një platformë shkëmbore, që qëndron kërcënueshëm mbi fshatin e Libohovës. Këtë kala, së bashku me sarajin që ajo rrethonte, Ali Pasha e ndërtoi për të motrën e tij, Shanishanë, ku dhe ndodhet varri i saj.



Kalaja e Gjirokastrës

Kalaja e Gjirokastrës


Ndërtimet më të rëndësishme të Ali Pashës në Shqipërinë e Jugut, ishin kalaja e Gjirokastrës dhe e Tepelenës. Kalaja e Gjirokastrës u pushtua nga Aliu në vitin 1812 dhe menjëherë ai filloi rindërtimin e saj. Projektues i disa pjesëve të kalasë dhe një nga zbatuesit kryesorë të punimeve ishte Petro Korçari, ose mjeshtri Petro nga Përmeti, siç e quan Remerandi. Rindërtimi i kalasë, i një saraji dhe i disa godinave anekse u bë me një ngutësi aq të madhe, saqë të gjitha punimet u kryen brenda një viti e gjysmë. Kalaja përmbante, përveç barakave për vendosjen e një garnizoni prej 5.000 ushtarësh, magazina të shumta nëntokësore që ishin llogaritur mirë Për sigurimin e municioneve dhe ushqimeve të nevojshme. Kalesa nëntokësorë të çonin në të gjitha drejtimet e kësaj kalaje, që komandohej nga një bastion pranë këndit juglindor, për ndërtimin e të cilit kishin punuar afro 1.500 fshatarë . Një pjesë e madhe e këtyre kthinave si dhe e ndërtimeve të tjera mbitokësore ruhen edhe sot në gjendje mjaft të mirë.

Kalaja është ndërtuar mbi një shkëmb që ka formë kurriz-peshku dhe sundon me lartësinë e tij gjithë qytetin. Ajo ka një planimetri në formë të çrregullt dhe të përzgjatur, mbrohet nga 7 kulla. Midis ndërtimeve të shumta të brendshme, në kalanë e Gjirokastrës, të bie në sy në mënyrë të veçantë një sistem galerish të mbuluara me qemer, që zënë pjesën qendrore të këtij fortifikimi. Duke filluar nga porta perëndimore dhe «Porta e vezirit» në drejtim të jugut, kalon një sistem trefish galerish, të mbuluara me qemer. Ka gjatësi prej 900 metrash e gjerësi 200 metër. Ajo gjendet në pjesën më dominuese të qytetit. Gjetjet arkeologjike të kalasë datojnë në shekullin 4 apo 3 para Krishtit.

Publikuar: 26.09.2010 | 00:35
Lexuar: 5630 herë
Printo PDF format Shto në,..

Komentet

Ndalohet përdorimi i gjuhës denigruese dhe fjalëve ofenduese ndaj individëve dhe ndaj grupeve specifike, si dhe komentimet që s`kanë të bëjnë me temën e artikullit. Moderatorët mbajnë të drejtën e fshirjes së komenteve që thyejnë rregullat e komunikimit.
Emri:
Email adresa:
Komenti:















Developed by: Just5 Studio
Rss furnizime